Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Παιδαγωγική ανθρωπολογία vol. 7

Η ανάρτηση αυτή αποτελείται από αποσπάσματα του βιβλίου "Παιδαγωγική Ανθρωπολογία του Αγ. Ιωάννου Χρυσοστόμου" (τόμος Α', επιμέλεια Βασ. Χαρώνη, εκδ. Ελευθ. Μερετάκη "Το Βυζάντιον", Αθήνα, 1993) που μίλησαν μέσα μου!

Διαβάστε εδώ τα προηγούμενα μέρη.

Όπως τον επιμελή και άγρυπνο τίποτε δεν μπορεί να τον εμποδίσει, έτσι ακριβώς και στον οκνηρό και τον απογοητευμένο όλα μπορούν να σταθούν εμπόδιο.

Η ψυχή από τη φύση της θέλει να βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και δε μπορεί να είναι άπρακτη. Ο Θεός έκαμε το ζώο αυτό ενεργητικό και η εργατικότητα είναι για τον άνθρωπο η φυσική κατάσταση, ενώ η αργία είναι γι' αυτόν αφύσικη.

Η νεότητα που ζει με σύντροφο την αργία και ανατρέφεται με τόσα μεγάλα κακά, γίνεται αγριότερη από όλα τα θηρία.

Αλλά όπως ακριβώς εκείνος που βρίσκεται πάνω σε κάποιο βράχο περιγελάει τα κύματα, βλέποντας τα να σπάζουν μεν στο βράχο, αμέσως όμως να διαλύονται σε αφρό, έτσι και εκείνος που ασκεί την αρετή, βρισκόμενος σε ασφαλισμένο τόπο, τίποτε το δυσάρεστο δεν υποφέρει από την ταραχή των πραγμάτων, αλλά βρίσκεται σε ησυχία απολαμβάνοντας τη γαλήνη των δικών του σκέψεων και κατανοώντας, ότι τα πράγματα της παρούσας ζωής δε διαφέρουν από τα ρεύματα των ποταμών, που τρέχουν με τόση ευκολία και ορμή.

Τίποτε δεν είναι ίσο με την αρετή, αγαπητέ. Γιατί αυτή και στη μέλλουσα ζωή μας εξαρπάζει από τη γέενα και μας χαρίζει την απόλαυση της βασιλείας των ουρανών, και στην παρούσα ζωή μας κάνει ανώτερους από όλους εκείνους που προσπαθούν μάταια και άσκοπα να μηχανορραφούν εναντίον μας και όχι μόνον από τους ανθρώπους μας κάνει ισχυρότερους, αλλά και από αυτούς τους δαίμονες.

Αρετή δεν είναι το να περιφρονεί κανείς όλα τα ανθρώπινα, το να σκέπτεται κάθε στιγμή τα μέλλοντα και αιώνια αγαθά, το να μη συγκινείται από κανένα από τα παρόντα, αλλά να γνωρίζει ότι όλα τα ανθρώπινα είναι σκιά και όνειρο και οτιδήποτε ευτελέστερο από αυτά.

Ούτε ο θάνατος, ούτε η πείνα, ούτε η απώλεια χρημάτων, ούτε τίποτε άλλο απολύτως μπορεί να βλάψει εκείνον που ζει ενάρετα, ούτε να αφαιρέσει την εσωτερική ευχαρίστηση και χαρά.

Εκείνος που ασκεί την αρετή δεν περιμένει ανταμοιβή των κόπων του μόνον, αλλά απολαμβάνει και το μισθό από την ωφέλεια των άλλων, αφού οδηγεί πολλούς να ζηλέψουν και να μιμηθούν τη δική του αρετή.

Όταν δηλαδή δε μοιχεύεις, δε φονεύεις, σκέψου πόση ηδονή θα απολαύσεις, εφόσον δεν θα ελέγχεσαι από τη συνείδηση σου, ούτε θα ντρέπεσαι τους συγγενείς σου, αλλά θα ατενίζεις τους πάντες με καθαρό πρόσωπο. Δε συμβαίνει όμως το ίδιο με το μοίχο, αλλά τρέμει και φοβάται όλους και υποψιάζεται ακόμη και τις σκιές.

Άρα είναι φανερό ότι η κακία φέρνει την τιμωρία και πριν από την κόλαση, η δε αρετή προσφέρει την αμοιβή και πριν την καθολική ανταπόδοση.

Μην επιδιώκεις τον ακίνδυνο και τρυφηλό βίο. Γιατί ο Θεός δε σου υποσχέθηκε ανταμοιβή στην παρούσα ζωή, αλλά όλη τη δόξα και την ευτυχία τα υποσχέθηκε στη μέλλουσα ζωή. Όταν λοιπόν, ή εσύ ο ίδιος, κάνοντας το καλό, απολαμβάνεις το αντίθετο, ή δεις κάποιον άλλον να παθαίνει το ίδιο, να ευφραίνεσαι και να χαίρεσαι, γιατί αυτό θα γίνει για σένα αιτία μεγάλης ανταμοιβής.

Τα φυσικά προσόντα δεν αποτελούν αφορμή επαίνων και εγκωμίων για εκείνους που τα έχουν, αλλά για το Θεό, που τους τα έδωσε.

Μη μου αναφέρεις αυτούς που από τη φύση τους είναι υπομονετικοί και σεμνοί. Γιατί δεν είναι αυτό αρετή, αλλά ανέφερε μου εκείνον που δεν υποχωρεί στην ορμή των παθών και ζει μετρημένη και φιλοσοφημένη ζωή.

Όχι μόνον φίλοι, αλλά και εχθροί θα σεβασθούν τη μεγάλη αρετή. Γιατί τόσο μεγάλη είναι η δύναμη της, ώστε να κλείνει και τα στόματα των εχθρών της και να φιμώνει τη γλώσσα τους.

Και γι' αυτό θα ήθελα, όπως ακριβώς ο μακάριος Λωτ, έτσι και οι ενάρετοι να ζουν κυρίως μέσα στις πόλεις, ώστε, αφού γίνουν για τους άλλους σας ζύμη, να οδηγούν πολλούς στο δικό τους ζήλο.

Ας προσπαθούμε να αφήνουμε τη μνήμη του ονόματος μας με την εκτέλεση των καλών έργων, ώστε, μετά από την αναχώρηση μας από εδώ, η άριστη συμπεριφορά μας να γίνει υπόμνηση και διδασκαλία σ' εκείνους που προσβλέπουν σ' εμάς.

Δεν είναι η περιουσία που φέρνει τον πλούτο, αλλά η αρετή. Γιατί ποιό είναι το όφελος του πλούτου, όταν η γυναίκα είναι σπάταλη και άσωτη και τα σκορπίζει όλα πιο γρήγορα και από τον άνεμο;

Να διδάσκεις, αλλά με πολλή χάρη και καλοσύνη. Επειδή δηλαδή η προτροπή για την αρετή είναι αυτή καθ' εαυτήν πολύ δυσάρεστη, και μάλιστα όταν απευθύνεται σε κόρη τρυφερή και νέα, γι' αυτό όταν κάνεις λόγο για τη φιλοσοφημένη ευσεβή ζωή και την πνευματική άσκηση, να επινοείς τρόπους πολύ χαριτωμένους.